Soru: Öncelikle sizin uzmanlaştığınız bir alan olan spor yapılarından söz etmek istiyorum çünkü spor yapılarında dikkate alınması gereken farklı gereksinimler ve öncelikler var. Bunlar tasarım sürecinde ne kadar kısıtlayıcı ya da belirleyici oluyor?
Mete Arat: Belirleyici oluyor diyelim çünkü bir spor kompleksinin içine kısa bir zaman aralığında binlerce insan girip çıkıyor. Çıkışlarda sorunsuz bir şekilde dağılabilmek, içeride oynanan karşılaşmayı izleyebilmek için bazı şartlar var. Örneğin, futbol stadyumları için FIFA ve UEFA' nın çıkarttığı yönetmeliklerde saha ölçülerinden başlayıp seyircilerin görme açılarına dek çeşitli maddeler var. Dolayısıyla biçimden önce bu gibi sayısal, ölçüsel kurallara uyularak projeye yaklaşmak gerekiyor. Bunun yanında belli ölçüde acil durum çıkışlarının kısıtlayıcılığı da var. Ve tabi ki en önemli konulardan birisi vaziyet planı çözülürken, diyelim ki 52 bin kişinin kolaylıkla o stada ulaşabilmesi ve sonrasında kente dağılabilmesinin sağlanması.
Bunun yanında son zamanlarda stadyumlar, yalnız ve yalnız spor etkinliklerine değil, aynı zamanda çeşitli etkinliklere de olanak tanıyan mekanlar olarak kurgulanıyor. Stadyumlar içinde tiyatro, konser, dans yarışması gibi etkinlikler de düzenleniyor. Stadyum sahipleri -gerek kentler gerek kulüpler- o stadyumları işleterek onlardan para da kazanmak istiyorlar. Bu spor kompleksleri çok işlevli binalar haline gelmek istiyor: Bir etkinlikler binası. O zaman işlevler karmaşıklaşmaya, o işlevleri de içinde barındırabilecek bir stadyumda servislerin tasarımı önem taşımaya başlıyor. Bir futbol maçı esnasında yemeklerin, içkilerin hazırlanması, localara ***ürülmesi 52 bin kişilik stadyumda en azından 300-350 personelin çalışmasını gerektiriyor; onların yanı sıra teknik personel de çalışıyor.
Stadyumlar işlev binalarıdır, onun için tasarım yaklaşımında öncelikle bunları her koşulda çözmeye çalışmak gerek. Bu noktadan sonra böylesi koskocaman bir binanın dışarıdan nasıl gözüktüğü araştırılmaya başlanıyor. Stadyumların içlerinin detayları hemen hemen aynı: tribünler, oturulacak yerler, açıklıklar, dolaşım, loca önlerinin cam olması, yangın merdivenleri, acil durum çıkışları, şaftlar, mutfaklar, servis girişleri vs. Stadyumun dış görünüşüne dair mimarlar ya doğru dürüst bir tasarım yapabiliyorlar ya da son zamanlarda -bana göre işi kolaya alıp- işlevleri, balkonları, üst dolaşım alanlarıyla önce stadyumu tasarlayıp sonra üzerine örtü geçirerek bir büyük hacme gidiyorlar. Örneğin, Herzog & de Meuron' un yaptığı Allianz Arena' da ya da Peter Eisenman' ın Phoneix Üniversitesi Stadyumu'n da böyle bir yaklaşım var. Birdenbire büyük bir hacmi görüyor ancak içindeki detayları görmüyorsunuz. Galatasaray Stadyumu Projesinde biz o yola gitmedik, stadyumun çeşitli içeriğini dışından baktığınız zaman görebileceksiniz. Üst tribün, VIP ve diğer restoran alanları, alt girişler, servis girişlerinin hepsini parça parça bölerek onların dışarıdan da görülebilmesini sağladık. Üstüne bir kabuk geçirme fikri moda oldu; modern mimari o yola doğru gitti. Biz o yola gitmedik; başka şeyler arayarak tasarım yapmaya çalıştık. Özetle tasarım yaklaşımımız, öncelikle verilen gerekli işlevlerin biraraya getirilmesini ve stadyumun işleyişinin doğru olmasını sağlamak, sonrasında da işin biçim tarafına gitmek. "Biçim işlevi izler." şeklinde bir çözüm bu; "İşlev biçimi izler." diye yola çıkarsak o zaman projeyi çözemeyiz.
Soru: Bazı stadyumlar takımların simgesi haline gelebiliyor. GS Stadyumu üzerinde çalışırken nasıl bir simge oluşturmayı planladınız?
Mete Arat: Örneğin Galatasaray' ın benim çok hoşuma giden bir siyah forması vardır. Stadyumun kapalı olan, büyük bir cephesini bir bant şeklinde siyah olarak çevrelemek istiyoruz; üstüne reklamlar ya da Galatasaray amblemleri gelebilir. Böylelikle stadyum, renklerle yaratılan bir hisle forma gibi görünebilir. Bunun dışında çatı kenarını küt yapmayarak biraz daha zengin bir şekilde dışarı taşıdık; bununla eski İstanbul köşklerindeki atmosferi yakalayabileceğimizi düşündük; bunu bilinçli olarak yapmadık ama tasarım sürecinde bunun stadyuma İstanbul' a uygun bir karakter verebileceğini düşündük. Şurası kesin ki bu stadyum başka hiçbir stadyumun taklidi değildir ve onun kendi başına bir imajı olacaktır.
Soru: Stadyumun ulaşım bağlantıları nasıl planlandı?
Mete Arat: Metro bağlantılarının çok iyi olmasına önem verdik. Metrodan gelişte yayaların uzun bir mesafe boyunca stadyumu görerek stadyumun üzerine doğru yürümelerini istedik. 35 bin kişi stada metro ile gelecek. Onun dışında stadyumu arazinin topografyasına göre konumlandırdık. Arsanın aşağısında bir dere ve o derenin paralelinde gelişmiş tepeler var, Seyrantepe' de öyle gelişmiş bir tepe. Stadyumu TEM' e paralel değil de dereye doğru inen eğime paralel konumlandırdık; böylelikle stadyum karşısındaki ormana bakacak. Taraftarlar VIP localarından, tribünlerden, stadyum içinde ve çevresinde dolaşırken karşı taraftaki manzaraya hakim olacaklar.
Soru: Stadyum dışındaki yan işlevler topografyanın içine mi yerleştirildi?
Mete Arat: Yan işlevler stadyumun iç işleyişinde çözüldü. Stadyumu küçük bir konut projesi gibi topografyaya uyduramayız; stadyumun bi düzlüğe oturtulması gerekiyor. Stadyumlar normalde tepelerde olmaz; göl, nehir kenarları ya da düzlüklerde olur. Galatasaray Stadyumu' nun en büyük özelliği tepede konumlanması.
Soru: Alana metroyla ya da arabalarıyla gelecek çok büyük bir kalabalık söz konusu. İnsan kalabalığı yönetimi nasıl yapıldı?
Mete Arat: En büyük grubun, yani yayaların metrodan geldiği alan geniş bir meydan gibi uzunlamasına konumlanıyor.[Aslanlı yol] Gelenler ön kontrolden geçiyor ve sonrasında asıl kontrol noktalarından bir bilgilendirme sistemiyle bloklara yönlendiriliyor, elektronik gişeden girişlerini yapıyor ve dağılıyorlar. Yalnızca yayaların dolaştığı bir düzlemden dağılım sağlanıyor; yaya ve araçların birbiriyle ilişkisi yok. Tüm servisler, otoparklar, sporcu girişleri, basın girişleri, mutfak servis girişleri, ilk yardım araçları ve VIPpark ve girişleri vs alt kotta sağlanıyor.
Soru: Büyük bir açıklık geçen çatının strüktürel tasarımından söz edebilir misiniz?
Mete Arat: Stadyumun çatısı haricindeki tüm konstrüksiyonu beton; çelik çatı ise bu betonarme konstürksüyonun dört büyük ayağına asılı. Sahanın üstü açık fakat iki ana taşıyıcı ve iki yan taşıyıcı sayesinde stadyumun iki tarafından karşılıklı olarak tribünlerin üzerinden geçerek sahanın ortasında kapanan ikinci bir çelik konstürksiyonla üstü kapatılabiliyor. Bu konstrüksiyon Makrolon ile (çift cidarlı, saydam olabilen ve ileri teknoloji polikarbondan üretilen malzeme) örtülerek stadyumun karanlık olmaması sağlanıyor. Bu çatıyı mühendislerle karşılıklı fikir öneri ve fikirler vererek geliştirdik. Projenin tüm konstrüksiyon, biçim ve işlev çözümlerini mühendislerle birlikte çalıştık.
