FORE KAZIK ÇAKMA İŞLEMİ
Aslantepe - İnşaat Alanı
Fore Kazıklar (Sondaj Kazıkları)
Delme teknikleri kullanılmak veya boş bir boru çakılmak suretiyle zeminde oluşturulan bir deliğin içine gereğinde donatı da yerleştirilerek betonla doldurulması yolu ile imal edilen kazıklardır. Fore kazıklar, çakma kazıkların aksine; zeminde yanal bir ötelenme ve buna bağlı olarak komşu zeminde sıkışma yaratmayan kazıklardır.Çok basit olarak tarif etmek gerekirse önce zeminde bir delik açılır, bu deliğe donatı yerleştirilir ve alttan başlamak sureti ile delik betonlanır ve kazık oluşturulur.Bu işlem sırasında kullanılan yöntem ve teknoloji, kazık çapı, uzunluğu, zemin cinsi gibi etmenlere bağlı olarak değişebilir.Kullanılacak yöntem ve teknolojiyi seçerken en önemli unsur ekonomidir.Bu tür kazıklar yurdumuzda çok yaygın bir uygulama alanı bulmuşlardır.
Bu kazıkların hem bazı avantajları, hem de dezavantjları vardır. Ayrıca bu kazıkların yapımı sırasında özellikle gözetilmesi gereken hususlar vardır.Bu kazıkların avantaj sayılabilecek hususları ile dezavantaj olarak sayılabilecek hususları ve yapım aşamasında dikkat edilmesi gereken hususlar aşağıda sıralanmıştır:
Avantajları:a) Fore kazıklar yapım sıralamasında temel kazısı yapılmadan önce de delinip yapılabilirler.Bu işlem inşaat işine hız kazandırır. Bu durumda önce kazıklar oluşturulur. Kazık deliği kazık başlığının oturacağı temel derinliğine kadar cüruf betonla doldurulur, daha derindeki kısımları ise gerçek kazık olarak imal edilirler.Cüruf beton kısım, kazık başlığı için gereken kota kadar yapılan kazı ile alınır.
b) Zemin şartları uygun olduğu taktirde kısa zamanda inşa edilebilirler.
c) Büyük çapta ve derinliklerde inşa edilebilirler.
d) Zemin içinde Çakma Kazıkların çakılmasına engel olan taş ve bloklar, fore kazıklar için delme işlemi yapılırken uygun teçhizat kullanılarak geçilebilirler. (balta v.s.)
e) Delik açılması ve betonlama sırasında çevrede önemli titreşim, sarsıntı yaratmazlar.Bu nitelik şehir içinde çevre yapıların bu tür etkilere karşı hassas olduğu durumlarda büyük bir avantajdır.
f) Kazıklar yerinde yapıldığı için, malzeme kum, çakıl, su, çimento, demir olup şantiyede bunların elde edilmesi kolaydır.
g) Gerektiğinde kazık dibinde enjeksiyon veya aşırı tokmaklama ile genişletilmiş bir bölge (soğan) oluşturularak taşıma gücü artırılabilir. Bu işlem kazığın çekmeye karşı dayanımını da arttırır.
h) Sondaj deliğinden çıkan zeminin incelenmesi ile istenen derinliğe inildiği ve istenen sağlam tabakaya erişildiği kolayca kontrol edilebilir.
i) Fore kazıkların boyu delme sırasında çıkarılır incelenen zeminin niteliği göz önüne alınarak kolayca ayarlanabilir.Bu özellik, çakma kazıklarına göre büyük bir avantajdır.
Dezavantajlar ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar:
a) Yağışlı ve kötü havalar delme işlemini aksatır.
b) Beklenmeyen zemin şartları ile karşılaşılması durumunda işlerde önemli gecikmeler olabilir.Bu nedenle fore kazıkların yapılacağı alanda çok detaylı bir zemin etüdü yapılmış olmalıdır.
c) Kazık betonunun hazırlanması ve dökülmesi sırasında çok iyi bir teknik denetimin eksikliği halinde kazıklı sistem istenildiği gibi çalışmayabilir.
d) Yer altı suyunun varlığı halinde şu nedenlerle özel dikkat gerekmektedir:
Yer altı suyu beton kalitesini etkileyebilir, özellikle yer altı suyu akımı olması halinde beton yıkanır ve kazık sağlıklı şekilde yapılmayabilir. Kazık deliği çevresindeki zeminde yıkıntı veya döküntü olabilir.Kazığın ucunun basacağı zeminde kaynama meydana gelerek bu zemini gevşetebilir. Bu durumların hassas zemin etüdleri ile öngörülmesi ve gerekli önlemlerin alınması esastır.
Fore kazıklar, genellikle “uç kazığı” olarak kullanılırlar. Sert killerde kazık deliği kendini tutar ve deliğin üst 4-5 metresi dışında muhafaza borusu gerekmeyebilir.Ancak, kuru olsun, ıslak olsun ; kum-çakıl, yumuşak kil, siltli kil, çamur ile yer altı suyu altındaki silt veya ince kum zeminlerin varlığı, deliğin açılma işlemini zorlaştırabilir ve delik duvarı dengesinin güvenliğini tehdit eder, bu nedenle özel önlem alınması gerekir. Bu tip zeminlerde delik devamlı muhafaza borusu indirilerek açılır.Betonlama bitince borular çekilir.Ancak yer altı suyunun betonu yıkama tehlikesi olan yerlerde muhafaza borusu içine yerleştirilen daha ince ikinci bir boru dışarı çekilmeden yerinde bırakılır.Bu boru, yer altı suyunun basıncını ferahlatarak yıkanmayı önler. Diğer taraftan bu önlemin çevre sürtünmesinin önemli ölçüde azalmasına neden olabileceğini gözden kaçırmamak gerekir.
Zemindeki blok ve taşlar “balta” denilen demir bir tokmağın düşürülmesi ile kırılabilir.Deliğin sondajla açılması sırasında, rotari sondaj ekipmanları, darbeli sondaj ekipmanları, burgular, kovalı sistemler kullanılabilir.Bazı özel makineler, muhafaza borusunu titreştirerek zemine sokar, veya zeminden çekerler.Titreşim, zeminle boru arasındaki sürtünmeyi azaltır ve borunun rahat girmesini sağlar. Bu makinelerle büyük çaplı kazıklar oluşturulmaktadır. Deliğin betonlanması sırasında, delik içine dökülen beton tokmaklanır ve boru bu esnada dışarı çekilir.Titreşimli muhafaza borusu kullanıldığı hallerde ise, boruyu çekmek ve aynı zamanda betonu sıkıştırmak için basınçlı hava kullanılabilir.
Diğer bir betonlama usulü; de demir donatı deliğe indirildikten sonra bir enjeksiyon borusu ile basınçlı beton basılarak deliğn betonla doldurulmasıdır. Özellikle çevre demir donatısının iç çapı 60 cm ’den küçük ise her ne kadar delik ağzından beton dökme vibrasyonla sıkıştırma yöntemi uygulanabilirse de yukarıdaki yöntem genelde tercih edilir. Kazığın, tasarımda öngörülen kesit alanını boylu boyunca yer yer incelmeden koruyarak yapımı çok önemli olup, bu yöntemle sağlanabilir. Betonun delik ağzından dökülmesi sırasında doğrudan doğruya betonyerden veya kürekle beton dökme yoluna gidilmez.Çünkü, bu takdirde delik kenarlarına çarpan beton, toprakla karışarak özelliğini kaybeder veya donatıya çarparak ayrışır. Beton, delik ağzından, tam delik ortasına yerleştirilecek özel kovalar(bena) vasıtasıyla dökülebilir.Ancak bu işlem ara vermeden ve bir seferde yapılmalıdır. Alman şartnamesi, fore kazıklarda kullanılacak betonun en az 350 kg dozda olmasını B225 kalitesini sağlamasını şart koşmuş olup, su ağırlığı/çimento ağırlığı oranını 0,6 olarak vermiştir. Bu şartnameye göre bir projede ilk 35 kazıktan kalite kontrolü için altışar adet beton deney küpü alınır. Bunların üçü 7 gün, diğer üçü 28 gün sonra kırılır. Betonun kalitesi, küp dayanımlarının ortalaması üzerinden standart sapması bulunarak saptanır.
