STADYUMLARDA PREKAST BETON ELEMANLARIN KULLANIMI
Y.Müh. Günkut BARKA
1.GENEL
:
Stadyumların taşıyıcı konstrüksiyonu genellikle konvansiyonel betonarme veya çelik
malzeme kullanılarak dizayn edilmektedir.Son yıllarda gelişen teknolojilerle stadyum
yapılarında taşıyıcı sistemin tamamı prekast beton ile yapılabildiği gibi sadece tribün
elemanları ve bazı tali elamanlar prekast beton teknolojisi kullanılmak suretiyle inşa
edilmektedir.
Tribünlerin yanında merdivenler, cepheler, döşemeler de prekast elemanlarla inşa edilerek
yapıdaki prekast kullanımı arttırılmaktadır.
Özellikle tribün elemanlarının prekast olarak dizaynında ana felsefe :
.Kalıpların tekrar kullanımı
. Elemanların bitiş kalitesi
. İnşaat Hızı
.İş güvenliği
.Ekonomi
1.1 Kalıpların tekrar kullanımı:
Ayarlanabilir çelik kalıplar birçok kez kullanılma avantajını sağlamaktadır.Kalıpların değişen
rıht yüksekliklerine ayarlanabilmesi,boylarının ve yan kapaklarının hareketli yapılması
sayesinde kalıpların adedi azaltılır.Bu kalıpların kapak hareketleri hidrolik sistemle otomatik
hale getirildiğinde de işçilikten de ekonomi sağlanır.
İstanbul Olimpiyat stadyumunda 5000 adet eleman 7 adet kalıpta dökülmüştür.Yine bu
elemanlar 4500 çeşittir.
TİPİK TRİBÜN BASAMAK KALIBI
Page 2
1.2. Elemanların bitiş kalitesi:
İmalatlar klasik tipte yerinde dökme yapılırsa üst yüzeylerin bitimi mala perdah ile
sonuçlandırılacakken, Prekast beton üretiminde bu yüzeyler çelik kalıpların yüzeyinde ve
kalıp vibratörleri kullanılarak brüt beton kalitesinde elde edilmektedir.. Bu şekilde prekast
üretim ile yüzey kalitesinde olumlu yönde büyük farklar oluşmaktadır.
1.3. İnşaat Hızı:
Sahada temeller,katlar,tribün kirişlerinin imalatları yapılırken eş zamanlı olarak Fabrikada
tribün prekast elemanları üretilir.
Montaj safhasında ise günlük ekip performansına göre 30 adet elemanın montajını yapmak
mümkündür.
30.000 kişilik stad yaklaşık 3.000 adet elemandan meydana geldiği düşünülürse 150 gün
üretim 100 gün montaj çalışması ile tamamlanabilmektedir.
Page 3
1.4. İş güvenliği:
Özellikle seyirci kapasitesi büyük olan stadyumlarda yapının inşaatın yüksekliği 30 , 40 mt yi
aşmaktadır.Bu yüksekliklere tribünler için değişken kalıp ve iskele kurmak , tüm donatıyı taşıyıp
monte etmek ve betonu dökmek,kalıbı sökmek, onlarca insan gücünün burada çalışmasını gerektirir
ve bu imalatlar iş güvenliği açısından çok risklidir.Oysa prekast tribünlerde sadece 4 kişilik bir ekip
çok daha az risk ile bu imalatları gerçekleştirebilir.
1.5. Ekonomi:
Prekast elemanların kullanımı sayesinde
Kalite ve inşaatın hızı artar ,iş riski azalır,iklimsel faktörlerde gözönüne alındığında da
yapı konvansiyonel yapım sistemine göre daha ekonomik hale gelir.
2. Stadyumlarda Prekast Olarak Kullanılan Elemanlar:
2.1.Tribün Basamakları :
. Çeşitli kesitlerde yapılabildiği gibi L, , T , LL genellikle 6 m ye kadar L , 6 – 10 m arası LL,
10 – 15 m arası T kesitte elemanlar kullanılmaktadır.
L
T
LL
Page 4
LL tribün basamağı uygulaması
L tribün basamağı uygulaması
2.2. Balkon Elemanları :
Koridor olarak da kullanılan tribün balkonları yerinde dökme BA. Yapılabildiği gibi prekast olarak
ta imal edilebilirler. Aşağıda prekast balkon elemanlarından örnekler görülmektedir.
Page 5
2.3. İç Merdivenler:
Tribüne katlardan çıkış merdivenleri
tipleştirilerek prekast olarak yapılırlar.Özürlü
bölümlerde ise bu bölümler rampa olarak
düzenlenir.
2.5. İç Küçük Basamaklar
Tribün elemanlarının yükseklikleri 25cm den
başlayıp 55cm de bitmektedir. Bu yükselme
standartlarda seyirci görüşünün sağlanması için
gereklidir.Rıht yüksekliklerinin arasına seyirci-
lerin iniş ve çıkışını sağlayabilmesi için ara
basamaklar düzenlenir.Küçük yüksekliklerde
tekli büyük yüksekliklerde ikili olarak uygulanır.
2.4. Giriş Duvarları:
Stada girişlerde yer alan duvarlar yerinde dökme
veya prekast olarak dizayn edilebilirler.
İkili Basamak
Tekli Basamak
Page 6
3. BAĞLANTILAR :
• Precast tribün Elemanlarının Sisteme ve birbirlerine bağlantıları yapısal görevlerine ve su
izolasyonu özelliklerine göre değişkenlik gösterir.
• Örneğin İstanbul Olimpiyat Stadında tribün elemanlarının deprem tesirlerine karşı diyafram
tesiri yaratması istenen tribünlerinde elemanlar kirişlere ve birbirlerine rijit ıslak
birleşimlerle bağlanmışlardır.Bu tesirlere maruz kalmayan bölümlerde ise basit bağlantılar
tercih edilmiştir.
• Deprem tesiri olmayan bölgelerde yapılan stadyumlarda bağlantılar genellikle basit kiriş
mantığı ile teşkil edilirler.Ancak her bölgenin özel koşullarına göre elemanların
birleşimindeki bağlantılar değişkenlik gösterebilir.
Page 7
• Ukrayna Donetsk Stadında zeminden kaynaklanan oturma problemlerine karşı elemanlarda
ilave bir iç kuvvet oluşmasını önlemek için mesnedin bir tarafı sabit yapılırken diğeri özel
elastomerik bağlantı ile hareketli olarak projelendirilmiştir.
4. İZOLASYON:
Prekast Tribün Elemanı
Hareketli Mesnet
Sabit Mesnet
Taşıyıcı Kiriş
Page 8
5. Stadyumlarda su izolasyonu stadın alt
bölümlerinin kullanılmadığı mahallerde
birleşimlerde izolasyon yapılmayabilinir
ve bağlantıların yüzeyde görünmesi
sorun olmaz.Stadın altının kullanılan
bölümlerinde ise bağlantıları su
izolasyonu içermeyen ıslak birleşimler
seçilmiş ise su izolasyonu için mutlaka
ayrı bir döşeme sistemi seçilmelidir.
6. Bir başka metodta birleşimlerdeki
bağlantı elemanlarının yüzeye çıkmadan
gizlenmesi ve birleşimlerin kaliteli ve
titiz uygulanan derz dolgu malzemesi ile
dolgularının yapılmasıdır.
İzolasyon katı
İzole edilmiş derzler
Page 9
5. STADYUMLARDA PREKAST ÜRETİM ÇALIŞMALARININ
AŞAMALARI
• PROJELENDİRME
• KALIPLAR
• ÜRETİM
• NAKLİYE-MONTAJ
• BİTİM ÇALIŞMALARI
5.1.PROJELERİN YAPILMASI:
Prekast projelerinde öncelikle hangi elemanların prekast olacağına karar verilir,elemanların,:max ve
min boyları, değişkenlikleri, miktarı,sisteme bağlantıları,kalıbı,nakliye ve montaj durumlarına göre
çeşitli projeler üretilir.
Bunlar ana başlık olarak
Montaj planları , kesitler ve nokta detayları
Kalıp yapımına esas eleman projeleri
Elemanların kalıptan alınması ,stoklanması,nakliye ve montaj durumuna ait kaldırma elemanlarının
da belirtildiği projeler
Elemanların üretim projeleri
5.2.KALIPLAR:
Kalıpların yapımında elemanların kalıp için yapılmış projelerinden yaralanılır,zira bu projelerde
elemana ait tüm özellikler belirtilmiştir, ayrıca elemanların kalıp gören yüzleride tespit edilmiştir.Bu
projeler esas alınarak kalıp imalat projeleri hazırlanır.
5.3.ÜRETİM:
Kalıplar fabrikada uygun bir plan çerçevesinde yerleştirilip sabitlenir.Hazırlanmış eleman
projelerinden yararlanarak kalıp eleman boyutlarına getirilir,donatıları ve kaldırma,montaj,bağlantı
aksesuarları yerleştirildikten sonra beton dökülür.Bu tür elemanlarda aksesuarlar hem fazladır , hem
de önemi büyüktür.Kür verilirse günde 2 döküm yapmak mümkündür.
5.4.STOK, NAKLİYE :
Elemanlar genellikle görünen yüzlerin kalıp görmesi istendiği için ya dik yada ters olarak
dökülür,bu yüzden elemanlar kalıptan alındıktan sonra bir çevirme işlemine tabi olurlar ve bu durum
mutlaka projelerde işlenmelidir.Stok ve nakliyede elemanların istifi önemlidir.Projelerde istif
durumlarına ait bilgiler verilmelidir.
5.5.MONTAJ:
Montaj en önemli aşamalardan biridir.Elemanlar mutlaka ölçüm aletleri kullanılarak monte edilmeli
ve bağlantı detaylarına uygun bağlantı elemanları aynen uygulanmalıdır.Elemanlar arası projesinde
verilen derz aralıklarına uyulmalıdır.Zira derzlerde meydana gelen uyumsuzlukları daha sonra
gidermek hem zor hem de pahalıdır.
Page 10
5.6.BİTİM ÇALIŞMALARI:
Montaj işlemi tamamlandıktan sonra kozmetik çalışması(elemanlardaki küçük hasarların tamiri),
derz dolgularının yapılması ile montaj tamamlanır.
Bu aşamadan sonra tribünlerin korkuluklarının ve koltukların montajı yapılarak tribünler
Bitim aşamasına gelir
6. PREKAST ELEMANLAR İLE ÜRETİMİ VE MONTAJI YAPILMIŞ
STADYUMLARDAN ÖRNEKLER
6.1. İSTANBUL OLİMPİYAT STADYUMU
• 80 000 KOLTUK KAPASİTESİ
• 13 000 PREKAST BETON ELEMAN
Page 11
• 8 000 TİP FARKLI PREKAST TASARIMI
• 17 450 m3 PREKAST BETON ELEMAN
6.1.1. KULLANILAN PREKAST ELEMAN ÇEŞİTLERİ
• PREKAST TİRÜBÜN ELEMANLARI
• PRESLAB ELEMANLAR
• BOŞLUKLU DÖŞEME ELEMANLARI
• MERDİVENLER
• CEPHE PANELLERİ
• TRİBÜN VE ÇELİK MERDİVEN BASAMAKLARI
• KONTROL VE BİLET ÜNİTELERİ
• ÇEVRE ELEMANLARI
Page 12
Page 13
Cephe Elemanları
Merdiven Prekast Basmakları
İzolasyon Katı
Prekast Kontrol Noktaları
Çevre Beton Blok Kaplama
Page 14
6.2. UKRAYNA SHAKHTAR D0NETSK STADYUMU
• 50 000 KOLTUK KAPASİTESİ
• 6 800 PREKAST BETON ELEMAN
• 5 700 TİP FARKLI PREKAST TASARIMI
• 7 700 m3 PREKAST BETON ELEMAN
6.2.1. KULLANILAN PREKAST ELEMAN ÇEŞİTLERİ
• PREKAST TİRÜBÜN ELEMANLARI
• PREKAST BALKON ELEMANLARI
• TRİBÜN ÇIKIŞ DUVARLARI
• TRİBÜN ÇIKIŞ MERDİVENLERİ
• PARAPET ELEMANLARI
• İKİLİ VE TEKLİ ARA BASAMAK ELEMANLARI
Page 15
Page 16
Page 17
6.3. KAZAKİSTAN ASTANA STADYUMU
• 30 000 KOLTUK KAPASİTESİ
• 3 200 PREKAST BETON ELEMAN
• 1 100 TİP FARKLI PREKAST TASARIMI
• 4 200 m3 PREKAST BETON ELEMAN
6.3.1. KULLANILAN PREKAST ELEMAN ÇEŞİTLERİ
• PREKAST TİRÜBÜN ELEMANLARI
• PREKAST BALKON ELEMANLARI
• TRİBÜN ÇIKIŞ MERDİVENLERİ
• İKİLİ VE TEKLİ ARA BASAMAK ELEMANLARI
